ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ?” ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਅਸਲ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ, ਗਹਿਰੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਮੰਗਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ।
ਨਸ਼ਾ ਇੱਕ ਆਦਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ, ਦਿਮਾਗ, ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਬਲੌਗ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਦੇ ਪੜਾਅ ਕੀ ਹਨ, ਹਰ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਕ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਜਾਂ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
ਨਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ, ਦੋਸਤੀ, ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਦਰਦ ਭੁਲਾਉਣ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਉਸ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਰਸਾਇਣਕ ਬਣਤਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ, ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੜਾਅ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਈ ਪੜਾਅਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪੜਾਅ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ: ਪੂਰਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਅਤੇ ਸਹੀ ਯੋਜਨਾ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਤਰਾ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਕੀ ਹੈ।
ਇਸ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਤਣਾਅ, ਨੌਕਰੀ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੜਾਅ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 1 ਤੋਂ 3 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਪੂਰੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ: ਡੀਟੌਕਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ (Detoxification)
ਡੀਟੌਕਸ ਉਹ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਤੱਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੜਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਪਨ, ਪਸੀਨਾ, ਘਬਰਾਹਟ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਣ ਅਤੇ ਡਰ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੱਛਣ ਕਾਫ਼ੀ ਗੰਭੀਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡੀਟੌਕਸ ਨੂੰ 7 ਤੋਂ 14 ਦਿਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 3 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ: ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਿੰਗ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਅਸਲ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੜਾਅ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਨਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜੇ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਕਿਵੇਂ ਜੀਣਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪੜਾਅ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ 30 ਤੋਂ 90 ਦਿਨ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
30, 60 ਅਤੇ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਅਰਥ
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ 30, 60 ਜਾਂ 90 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਕਸਮਿਕ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
30 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 60 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। 90 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਣਨ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਰਿਲੈਪਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਘਟਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਉਮਰ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਚਿੰਤਾ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਤੀਜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਗਤੀ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਮਝ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਉਲਟ, ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੌਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਮਿਲਣਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਬਾਹਰੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫਾਲੋ-ਅੱਪ ਕੌਂਸਲਿੰਗ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੁਟੀਨ, ਸਹੀ ਸੰਗਤ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਿਲੈਪਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ
ਅਧੂਰਾ ਇਲਾਜ ਅਕਸਰ ਰਿਲੈਪਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਪੂਰਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਾ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਮਾਂ ਲੱਗਣਾ ਨਾਕਾਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਅੰਤਿਮ ਵਿਚਾਰ
ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਇਲਾਜ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਪਰ ਸਫਲ ਯਾਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਸਮਾਂ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।